به گزارش سفر نیوز،رئیس پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی گفت: هوشمندسازی گردشگری با بهرهگیری از دادههای رفتاری، الگوریتمهای یادگیرنده و شخصیسازی خدمات میتواند ضمن افزایش رضایت گردشگران، بهرهوری سفر و مدیریت مقاصد را ارتقا دهد؛ موضوعی که با توجه به ورود روزافزون هوش مصنوعی به فرایندهای گردشگری، به ضرورتی اجتنابناپذیر برای این صنعت تبدیل شده است.
هادی رفیعی درباره هوشمندسازی گردشگری و نقش هوش مصنوعی در بازطراحی این صنعت اظهار کرد: در سال ۲۰۲۶، هوش مصنوعی بیش از گذشته در حال ورود به فرایندهای مختلف گردشگری است و این فناوری میتواند شیوه تجربه سفر، ارائه خدمات و مدیریت مقاصد را متحول کند؛ با این حال، در گام نخست باید مرز مشخصی میان دو مفهوم دیجیتالیسازی و هوشمندسازی ترسیم کرد.
وی ادامه داد: در گام نخست باید مرز مشخصی میان دو مفهوم دیجیتالیسازی و هوشمندسازی ترسیم کرد. امروز پلتفرمهایی در زمینه رزرواسیون هتل یا خرید بلیط فعال هستند، اما این فرایندها صرفاً الکترونیکیکردن سازوکارهای سنتی هستند؛ سیستمی که اطلاعات ورودی کاربر را نمایش داده و تراکنش مالی یا رزرو را تسهیل میکند.
رئیس پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی ادامه داد: هوشمندسازی واقعی زمانی محقق میشود که الگوریتمهای یادگیرنده، پردازش دادههای رفتاری و تصمیمگیریهای مبتنی بر سلیقه مخاطب به میان بیاید. در هوشمندسازی سیستم از روی الگوهای قبلی سفر، بودجه، محدودیتهای زمانی، عادات فردی و ذائقه گردشگر میآموزد و به جای ارائه فهرستی عمومی، گزینههایی کاملاً شخصیسازیشده پیشنهاد میدهد.
رفیعی تصریح کرد: جوهره هوشمندسازی، خودکارسازی تصمیمسازیها در جهت ارتقای بهرهوری زمان و خلق عمیقترین تجربه رضایت برای گردشگر در مقصد است، اگرچه در کشور پژوهشهای جامع و آماری مدونی وجود ندارد که سهم دقیق نفوذ سیستمهای هوشمند را در لایههای مختلف صنعت گردشگری تعیین کند، اما بیتردید این فناوری با شتابی فزاینده در حال تسخیر ارکان سفر است و پذیرش آن یک ضرورت اجتنابناپذیر محسوب میشود.
وی با بیان اینکه در مواجهه با فناوریهای نوظهور نباید رویکرد انفعالی یا مقاومتی پیش گرفت، اظهار کرد: تجربه تاریخی نشان میدهد زمانی که اولین تاکسیهای مدرن وارد خیابانها شدند، کالسکهچیها در اعتراض به از دست رفتن کسبوکارشان تجمع و اعتراض کردند، اما در گذر زمان ناچار به انطباق با واقعیت فناورانه شدند.
رئیس پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی ادامه داد: در گردشگری معاصر نیز آژانسهای سنتی صدور بلیط اگر خود را به زیرساختهای جدید مجهز نکنند، بهطور طبیعی حذف میشوند؛ بنابراین هوشمندسازی در تضاد با بافت سنتی یا میراثی نیست، بلکه ابزاری برای احیا و عرضه بهتر ظرفیتهای گردشگری و زیارت است.
رفیعی با اشاره به اینکه شالوده هر سامانه هوشمند، کیفیت و جامعیت دادهها است، گفت: اگر ورودی سامانه ناقص، مغشوش یا کهنه باشد تحلیلهای خروجی و پیشنهادهای سیستم نیز دچار خطای راهبردی میشوند، بهعنوان نمونه برای مدیریت هجوم زائران و مسافران در ایام نوروز در مشهد، به مدلسازیهای پیشبینانه حاصل از ترکیب دادههای هواشناسی، الگوهای تردد، زمان توقف و ترجیحات مصرفی مسافران نیاز داریم.
وی افزود: متأسفانه در ایران با چالش فقر دادههای یکپارچه و ساختارمند و حاکمیت نگاههای جزیرهای در دستگاههای مختلف مواجه هستیم؛ اطلاعات در بایگانی سازمانها محبوس مانده و به بستری اشتراکی تبدیل نشده است، از سوی دیگر مسائلی مانند تحریمها و انسدادهای ارتباطی مانع از آن شده که سامانههای داخلی بهشکلی روان به شبکههای بینالمللی دادههای گردشگری متصل شوند؛ موضوعی که تعامل گردشگران خارجی با مقاصد داخلی را به مراتب دشوارتر میکند.
هوشمندسازی میتواند ادراک مسافر از مقصد را متحول کند
رئیس پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی راهکار این معضل را ایجاد پایگاههای داده مشترک و استانداردسازی اطلاعات توسط نهادهایی مانند وزارت میراث فرهنگی، شهرداریها و دستگاههای متولی دانست و گفت: در تحلیل فرصتها، هوشمندسازی میتواند ادراک مسافر از مقصد را متحول کند، زیرا سیستمهای هوشمند با تکیه بر تحلیل موقعیت مکانی و زمانی لحظهای، سردرگمی مسافر را برطرف کرده و بهترین ترکیب خدمات، از انتخاب اقامتگاه و رستوران متناسب با رژیم غذایی گرفته تا تعیین بهینهترین ساعات بازدید از جاذبهها را ارائه میدهند.
رفیعی ادامه داد: در سطح مدیریتی نیز این ابزار امکان پایش ترافیک جمعیتی، توزیع متوازن گردشگر در فضاهای شهری و مهار شوکهای ناشی از پیکهای سفر را در مقاصد پرجمعیتی مانند مشهد بهدست میدهد، همچنین اگرچه تحول دیجیتال برخی مشاغل سنتی مانند کیوسکهای اطلاعات فیزیکی یا راهنماهای متنی ساده را کمرنگ میکند، اما براساس قواعد تاریخی، انقلابهای فناورانه، خود زمینهساز زنجیرهای از فرصتهای شغلی جدید در حوزههای تحلیل داده، تولید محتوای تخصصی، پشتیبانی فناورانه و توسعه الگوریتمها هستند.
وی در ادامه با بیان اینکه هوشمندسازی در کنار دستاوردها با مخاطرات جدی اخلاقی، فنی و اجتماعی همراه است، افزود: مهمترین تهدید، مخاطرات پیرامون حریم خصوصی و امنیت دادهها است، چراکه بخش قابلتوجهی از پردازشهای هوش مصنوعی در سرورها و پلتفرمهای بینالمللی انجام میشود و ارسال دادههای رفتاری، مکانی و هویتی شهروندان به بسترهای فرامرزی با ریسکهای امنیتی روبهرو است.
رئیس پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی بیان کرد: چالش دوم سوگیریهای الگوریتمی و شکلگیری رقابتهای ناسالم دادهای است؛ چنانچه الگوریتمها برای مقاصد تجاری خاص یا جریانهای ذینفع دستکاری شوند، با تولید بازخوردهای ساختگی و جهتدهی غیرواقعی، امکان تصمیمگیری آزادانه از مسافر سلب میشود.
شاخص موفقیت یک مقصد در بازار رقابتی، لذت پایداری است که گردشگر تجربه میکند
رفیعی افزود: علاوه بر این اتکای افراطی به پیشنهادات ماشینی در بلندمدت میتواند خلاقیت، حس ماجراجویی، تصمیمگیری مستقل انسانی و درک شهودی گردشگر را تحلیل ببرد؛ از این رو نتایج هوش مصنوعی همواره باید با نگاه نقادانه و نظارت عقلانی همراه باشد.
وی با بیان اینکه حضور در عصر هوشمندسازی نباید ما را به مصرفکنندگانی منفعل در برابر محصولات نرمافزاری خارجی تبدیل کند، گفت: نهادهای علمی و تحقیقاتی مانند پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی باید با نگاهی پیشدستانه به رصد چندوجهی اثرات فرهنگی، اقتصادی و روانشناختی این فناوری بپردازند؛ بنابراین ما ناگزیر از تدوین و توسعه الگوریتمهای بومی هستیم که منطبق با مختصات فرهنگی، ویژگیهای مقاصد زیارتی و مقتضیات امنیت ملی طراحی شده باشند.
رئیس پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی تصریح کرد: شاخص اصلی پیروزی یک مقصد در بازار رقابتی جهان، عمق رضایت و لذت پایداری است که گردشگر تجربه میکند؛ هر میزان که سیستمهای هوشمند مسیر سفر را آرامتر، ارزانتر و هدفمندتر سازند، تابآوری و رونق اقتصاد گردشگری نیز بیشتر تضمین میشود.
