نوجوانی، یکی از حساس‌ترین دوره‌های زندگی و مرحله شکل‌گیری نگرش‌ها و رفتارهای اجتماعی است دوره‌ای که ناآگاهی، کنجکاوی و تأثیرپذیری از گروه همسالان می‌تواند نوجوانان را در معرض آسیب‌های جدی از جمله اعتیاد قرار دهد. در این میان، تغییر الگوهای مصرف مواد مخدر، تبلیغات هدفمند و ارائه اطلاعات نادرست درباره آثار برخی مواد، ضرورت بازنگری در شیوه‌های پیشگیری و افزایش آگاهی خانواده‌ها و کادر آموزشی را دوچندان کرده است. آموزش و پرورش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای مرتبط با جمعیت نوجوان، از طریق برنامه‌هایی همچون نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان (نماد)، آموزش مهارت‌های زندگی و شناسایی دانش‌آموزان در معرض آسیب، در تلاش است دامنه مداخلات پیشگیرانه را گسترش دهده است. با این حال، محدودیت ظرفیت‌های درمانی، ضعف مشارکت خانواده‌ها و ضرورت به‌روزرسانی دانش نیروهای آموزشی همچنان از چالش‌های این مسیر است برای اطلاع بیشتر درباره این موضوع گفت و گویی با تهمینه میرسرگزی، معاون اداره پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اداره‌کل آموزش و پرورش گلستان ترتیب دادیم. معاون اداره پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اداره‌کل آموزش و پرورش گلستان با اشاره به ضرورت همکاری دستگاه‌های مسئول در پیشگیری از اعتیاد دانش‌آموزان اظهار کرد: آموزش و پرورش به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی تمام مسائل و آسیب‌های اجتماعی باشد و اجرای برنامه‌های مؤثر در این حوزه نیازمند مشارکت دستگاه‌های عضو نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان است. تهمینه میرسرگزی افزود: یکی از برنامه‌های اصلی آموزش و پرورش، نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان با عنوان «نماد» است که هر سال پیش از آغاز سال تحصیلی با اجرای غربالگری دانش‌آموزان و خانواده‌های آن‌ها آغاز می‌شود. اطلاعات جمع‌آوری‌شده مبنای شناسایی و سطح‌بندی دانش‌آموزان قرار می‌گیرد تا متناسب با شرایط و نیاز هر فرد، مداخلات آموزشی، حمایتی یا درمانی انجام شود. وی ادامه داد: دانش‌آموزانی که به خدمات تخصصی درمانی نیاز دارند، از طریق این نظام به دانشگاه علوم پزشکی معرفی می‌شوند و روند درمان آن‌ها با همکاری دستگاه‌های مرتبط پیگیری می‌شود. در مواردی نیز که دانش‌آموز با مشکلات خانوادگی، فقدان سرپرست یا شرایط نامناسب اجتماعی مواجه باشد، از ظرفیت بهزیستی، معاونت پیشگیری از وقوع جرم دادستانی و مراکز حمایتی برای ارائه خدمات لازم استفاده می‌کنیم معاون پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی آموزش و پرورش گلستان با اشاره به ضرورت توسعه ظرفیت‌های درمانی ویژه نوجوانان گفت: یکی از نیازهای این حوزه، فراهم‌بودن مراکز تخصصی برای پذیرش و درمان دانش‌آموزان زیر ۱۸ سال است. این گروه سنی به دلیل شرایط خاص جسمی، روانی و اجتماعی، به خدمات متناسب با سن خود نیاز دارند و باید امکان ارجاع و پیگیری درمان آن‌ها با همکاری دانشگاه علوم پزشکی و سایر دستگاه‌های مسئول فراهم باشد. وی آموزش مهارت‌های زندگی را یکی از مهم‌ترین محورهای پیشگیری دانست و افزود: برنامه‌های توانمندسازی ما سه گروه دانش‌آموزان، والدین و خانواده‌ها را هدف قرار داده است. در این برنامه‌ها تلاش می‌کنیم مهارت‌هایی مانند تصمیم‌گیری، ارتباط مؤثر و مواجهه با موقعیت‌های پرخطر را تقویت کنیم. همچنین از ظرفیت مشاوران، مربیان و معاونان پرورشی مدارس برای اجرای این آموزش‌ها استفاده می‌شود. میرسرگزی با اشاره به اجرای برنامه «تکال» در استان بیان کرد: این برنامه در قالب تفاهم‌نامه کشوری با شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر اجرا می‌شود و دارای سه کتاب آموزشی متناسب با مقاطع تحصیلی است. مدرسان مورد نیاز نیز با همکاری این شورا تربیت شده‌اند و آموزش والدین در قالب ۱۲ جلسه دنبال می‌شود. وی یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیشگیری از اعتیاد را تغییر الگوی مصرف و تبلیغات نادرست درباره مواد مخدر دانست و گفت: لازم است دوره‌های توانمندسازی نیروهای آموزشی به‌صورت مستمر برگزار شود؛ زیرا همکاران ما باید با انواع مواد مخدر جدید، شیوه‌های تبلیغ و روش‌های جذب نوجوانان آشنا باشند. میرسرگزی توضیح داد: برای مثال، برخی نوجوانان با این تصور نادرست به سمت مصرف گل می‌روند که این ماده موجب افزایش تمرکز یا بهبود عملکرد ذهنی می‌شود. این باورها حاصل تبلیغات گمراه‌کننده و اطلاعات نادرستی است که درباره مواد مخدر منتشر می‌شود. مافیای مواد مخدر نیز با ایجاد ظاهری جذاب و فریبنده برای برخی مواد، تلاش می‌کند نوجوانان را به مصرف ترغیب کند. وی تأکید کرد: اگر معلمان، مشاوران و عوامل مدارس شناخت کافی از مواد جدید و شیوه‌های گرایش نوجوانان به آن‌ها نداشته باشند، نمی‌توانند به‌موقع نشانه‌های خطر را شناسایی کنند. بنابراین به‌روزرسانی اطلاعات و برگزاری دوره‌های تخصصی برای همکاران فرهنگی از نیازهای جدی این حوزه است. معاون اداره پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی آموزش و پرورش گلستان با اشاره به فعالیت کانون‌های فرهنگی در برنامه‌های پیشگیرانه اظهار کرد: در قالب برنامه یاریگران زندگی، هدف‌گذاری پوشش ۹۹۳ کانون در استان انجام شده و جشنواره‌هایی نیز با همین عنوان برای افزایش مشارکت دانش‌آموزان برگزار می‌شود. وی یکی از مشکلات این برنامه‌ها را جذب‌نشدن دانش‌آموزان در معرض آسیب عنوان کرد و گفت: معمولاً دانش‌آموزانی در جشنواره‌ها و فعالیت‌های فرهنگی مشارکت می‌کنند که درگیر آسیب‌های جدی نیستند؛ در حالی که هدف اصلی ما باید جذب نوجوانانی باشد که بیشتر در معرض خطر قرار دارند. بنابراین لازم است شیوه‌های ارتباط با این گروه از دانش‌آموزان بازنگری شود. میرسرگزی مشارکت ناکافی خانواده‌ها را از دیگر موانع اجرای برنامه‌های پیشگیرانه دانست و افزود: بخش مهمی از فرآیند شناسایی و مداخله به همکاری والدین وابسته است، اما همه خانواده‌ها در جلسات آموزشی و برنامه‌های غربالگری مشارکت نمی‌کنند. حتی در برخی موارد با وجود اطلاع‌رسانی و ارسال پرسش‌نامه‌ها، همکاری لازم برای تکمیل اطلاعات صورت نمی‌گیرد. وی با اشاره به شرایط اقتصادی برخی خانواده‌های گلستانی گفت: فقر اقتصادی و اشتغال والدین در استان‌های همجوار، از عواملی است که فرصت حضور آن‌ها در جلسات آموزشی مدارس را کاهش می‌دهد. در نتیجه، بخشی از برنامه‌های توانمندسازی خانواده‌ها با محدودیت مواجه می‌شود و این مسئله می‌تواند روند شناسایی و حمایت از دانش‌آموزان را دشوار کند. میرسرگزی همچنین نبود فرصت کافی برای آموزش کارکنان دستگاه‌های اجرایی را یکی دیگر از چالش‌ها دانست و اظهار کرد: بخش زیادی از مخاطبان برنامه‌های توانمندسازی، کارکنان ادارات هستند که به دلیل مشغله کاری امکان حضور در جلسات آموزشی را ندارند. انتظار داریم دستگاه‌ها همکاری کنند تا مدرسان آموزش‌دیده بتوانند با حضور در محل ادارات، دوره‌های مورد نیاز را برای کارکنان برگزار کنند. وی با اشاره به ورود بسته‌های آموزشی «تپش» به استان گفت: در این بسته‌ها مهارت‌های زندگی از طریق بازی به دانش‌آموزان آموزش داده می‌شود تا ضمن افزایش جذابیت آموزش، زمینه مشارکت بیشتر کودکان و نوجوانان فراهم شود. معاون اداره پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی آموزش و پرورش گلستان در پایان تأکید کرد: مقابله با اعتیاد در میان نوجوانان تنها با اجرای برنامه‌های مدرسه‌محور امکان‌پذیر نیست و به همکاری خانواده‌ها، دستگاه‌های اجرایی، مراکز درمانی و نهادهای فرهنگی نیاز دارد.